75 år mellom grendene: – Ein sånn stabukk som ikkje gir seg

Det er 35 år sidan Tomas Bruvik for første gong gjekk inn dørene til Grenda i Skålagato. Han var 18 år, kom rett frå gymnaset, og skulle eigentleg berre ha eit år med jobb før han begynte å studere. Heilt etter planen går det sjeldan, og det gjorde det heller ikkje for Bruvik. 

– Eg lukker augene når eg les gjennom avisene frå 91, ler han skamfullt. 

Rettskrivingsprogram og ChatGPT for nynorske gloser var ikkje nøyaktig hjelpemidla dei hadde å nytte seg av den gong, fortel han. 

– Nei, eg burde nesten ikkje vore tilsett, seier han. 

Men journalistikken blei han altså god på. Og åtte år etter at han sette fot i avishuset for første gong, skulle han få ei langt større rolle i historia til Grenda.

Eit heilt halvt år 

Ved årskiftet til det nye millenniet blei Tomas redaktør. Hass-familien skulle selje, nye eigarar kom inn, og Grenda stod framfor ei ny og uviss tid. Inne i redaksjonen var det på eit tidspunkt berre Tomas som sat igjen som journalist. 

Det andre moglegvis ville avskrive som ei stressande tid i livet, smiler Bruvik breitt om og omtalar som noko av det betre. 

– Det var gøy. Gøy og stress. 

Han var ung, jobba mykje og hadde ikkje lært seg å seie nei. 

– Eg var heldig som hadde ein familie som har halde ut. All takk til dei. 

Men Tomas hadde også ein klar tanke om kva som måtte til dersom Grenda skulle overleve: Avisa måtte bli meir enn ei avis for Rosendal og indre Kvinnherad. Ho måtte bli ei avis for heile kommunen. 

Skriv om alle, allestades 

Dermed byrja journalistane å bu og arbeide frå fleire kantar av Kvinnherad. Sunde, Husnes og Valen blei representerte i redaksjonen, og det skulle vise seg å ha mykje å seie. 

– Viss vi skulle vekse og klare å overleva, måtte vi skriva om absolutt heile kommunen. 

Håvard Sætrevik kom inn i Grenda 1. januar 2000, tilsett av Bruvik. Først for å jobbe med annonser og det tekniske, seinare som journalist, før han sjølv enda i redaktørstolen.

– Eg trivdes veldig godt i jobben. Generelt trivdes eg veldig godt med å bu i Rosendal og. 

Han følte seg godt teken i mot, både på jobb og privat. Med seg på laget hadde han og kone som var lokal, noko han meiner spelte ei rolle. Likevel er han klar på ein sak: 

– Det bur mykje kjekke folk i Kvinnherad. 

For sjølv om han har budd her lengre enn ein kan tella på fingrane, er det eigentleg ein Stordabuing som sit i stolen ovanfor meg. Det er ikkje berre å gjette seg til, for dialekta er ikkje det den same som den ein gang var.

– Det er fryktelig skuffande, meg eg har tviheldt på "me". 

3000 abonnentar

Tomas' idé om ei avis for heile kommunen gav raskt resultat. Første året auka opplaget med 405, frå 2142 til over 2500. Året etter steig det nesten like mykje, og i 2003 mangla Grenda berre to abonnentar på å bikke 3000. 

Så mista dei Tomas – til den lokale konkurrenten. 

– Då måtte vi byggja opp eit nytt lag her, seier Håvard. 

Det var ein ny generasjon som skulle forme Grenda vidare. Samstundes fanst dei som hadde vore der lenge. «Eldre kjenningar» som Margit, Gunn-Bente, Morten og Jarle kom inn på tidleg 2000-talet – og jaggu meg – dei sit her faktisk enno.

For Håvard er det nettopp blandinga av nye og gamle folk som er ein viktig del av historia. 

– Når gruppa fungerer, blir dei på ein måte nesten som familie. Det er folk ein bryr seg om som ein har lyst til å få til ting saman med. 

Det er også noko av det han trekkjer fram når han skal forklare kvifor Grenda har klart seg gjennom periodar med motvind. 

– Vi har kome sterkt og skikkelig tilbake der andre har måtte gi seg. 

Konkurrent og kollega

Motvinden kom i fleire former. I ein periode kom Grenda og Kvinnheringen ut tre gonger i veka, medan aviser som Innsida og Sunnhordland også konkurrerte om både lesarar og annonsørar. 

– Det vart ein galopp som ikkje var berekraftig, mimrer Håvard. 

Samtidig meiner han konkurransen mellom dei to lokalavisene har vore viktig for kommunen. 

– Som heilskap er det definitivt ein berikelse å ha to lokalaviser. Eg trur ikkje det hadde vore i nærleiken av den kvaliteten det er i dag om det berre hadde vore ei. 

Tomas og Håvard fekk også ein slags personleg konkurranse, då dei seinare skulle møtast på kvar si side av avisbordet. Tomas er så langt første og einaste mann som har vore redaktør i både Grenda og Kvinnheringen, og det var ikkje berre kjekt å sitje igjen i den gamle stolen hans og no sloss om å vere først ute med siste nytt.

– Det var veldig kjekt å jobba saman med Tomas, også var det sånn passe plagsamt å konkurrere mot han, seier Håvard.

Direktesendt gutastemning

Avislivet endra seg dramatisk i løpet av dei nesten 25 åra Håvard var i Grenda. Då han starta var det tre faste deadlines i veka. Etter nettavisa og nettpublisering kom på banen, omtalar han deadlines som noko vi har heile tida. 

Å vere ein liten redaksjon som skal dekke ein så langstrakt kommune er ikkje berre-berre når ein ikkje har nok personale til å dekkje ettermiddager og alt som skjer i løpet av ei veke, eller i helgene.

– VI har alltid vore langt meir ambisiøse enn vi har hatt ressursar til. Derfor blei det ofte utruleg nok betre enn det på sett og vis burde. Det er vel min audmjuke observasjon, smiler han. 

Noko av det han hugsar aller best, er korleis koken stod i tida rundt lokalvalga.

I 2003 klarte han og Tomas å halde igjen deadline til trykkeriet til langt ut mot midnatt for å få med dei første valresultata i papiravisa neste morgon. 

– Då fekk folk rykande ferske tal servert, mimrar han.

I 2019 var det direktesending på nett som gjaldt. 

– Det var så gutastemning som du får det. Eit kamera og ein iPad, og eg og Morten som snakka i fire timar og to dagar. 

Tre år seinare var produksjonen noko større, med handkamera og intervju frå politikarane i salen, medan andre sat og lagte nettsaker undervegs. 

– Det er noko av det aller kjekkaste eg har vore med på i Grenda-samanheng. 

Tida endrar alt

Avislivet har endra seg mykje sidan dei to først sette seg i redaktørstolen. Då Håvard starta, var det tre faste deadlines i veka. I dag kjem deadline like når nyheitene skjer.

Digitaliseringa har også endra korleis dei sjølve les avis. 

– Det er jo papiravisa som på sett og vis blir det historiske dokumentet, seier Håvard. 

Les du sjølv papiravisa den dag i dag?

– Det er altfor sjelden, men eg les den alltid digitalt, altså e-avisa. 

Tomas les papiravisa kanskje endå sjeldnare.

– Eg les papiravisa ein gang i året, kanskje, seier han.

Det er langt frå tida då ein bunke papiraviser og ein kopp kaffi var høgdepunktet på laurdagen. Håvard meiner òg papiravisa har ein kvalitet som er vanskelegare å få til digitalt:

– Før fikk du eit mykje breiare blikk på det lokale livet. Mens no blir det mykje meir selektivt ut i frå kva du interesserer deg for, politikk eller fotball, også blir det berre det du les.

For på papir får ein med seg ting ein ikkje visste at ein var interessert i.

– Det som er så godt med papiravisa, er at du får med deg så mykje som du ikkje eingang veit at du er interessert i.

Også journalistikken har endra seg. Håvard saknar særleg dei små tekstane.

– Den kunsten som har døydd med internett, er jo notisen. Den var ei fantastisk journalistisk øving.

Det som skal vere igjen

For Tomas handlar framtida til Grenda derfor mindre om papir versus skjerm, og meir om kva funksjon lokalavisa skal ha.

I dag blir informasjonen om Kvinnherad spreidd på stadig fleire plattformer.

– Noko på Facebook, noko på Instagram, noko på TikTok, også veit du ikkje kor tid folk blir fødde, døyr, giftar seg, kor tid det er arrangement på Bergslagen eller Gjøa.

Han meiner Grenda må finne tilbake til rolla som ein felles arena – ein stad der ein kan få oversikt over det som skjer i kommunen.

– Å skru det tilbake til å bli ein felles arena trur eg kanskje blir den største utfordringa.

For Håvard er det nettopp dette som gjer at lokalavisa framleis har ein plass, sjølv om papiravisa ein dag forsvinn.

– For eit samfunn som Kvinnherad vil bli fattigare utan lokalavisa.

«Ein sånn stabukk som ikkje gir seg»

Håvard gav stafettpinnen vidare til Morten for snart to år sidan. Likevel kan det framleis klø litt i journalistfingrane.

– Av og til kjenner eg at eg får litt nyheitsabstinensar når det kokar rundt om.

Det kommande lokalvalet skal han for første gong følgje frå andre sida av bordet.

– Det blir spennande. Eg håpar dåke skal ha valsending!

For sjølv om Håvard har gått vidare, er han framleis ein del av Grenda si historie. Det same er Tomas.

Då Grenda fylte 50 år, skreiv Tomas sjølv jubileumsord. Mot slutten håpa han at nokon skulle skrive nye jubileumsord når avisa fylte 75 og 100 år. No er første milepæl her.

- Hadde du trudd avisa skulle leve så lenge? 

– Ja, det hadde eg. Og eg trur den kjem til å komma til 100 òg. Med litt flaks er eg her framleis, legg han til etter litt lett hovudrekning. 

- Eg tenker vi ringer og høyrer sånn i tilfelle. 

– Det får definitivt vera eit mål, smiler han. 

Det er kanskje nettopp det Grenda har gjort gjennom 75 år. Sett seg nye mål kvar gong det har blåst litt hardare, sleppt nye krefter til, hatt folk som har blitt verande i fleire tiår og lært nye måtar å lage avis på.

For som Håvard seier:

– Grenda har vist seg å vere ein sånn stabukk som ikkje gir seg.

Og kanskje er det den beste jubileumsskildringa av alle.